--- title: "Балалардағы қуық-несепағар рефлюксі: дәрежелері, емі" description: "Балаларда зәрдің қуықтан бүйрекке кері ағуы: дәрежелері, инфекция мен бүйрек тыртығының қаупі, антибиотикпен алдын алу, эндоскопиялық және ашық ем." lang: kk url: https://balalarurologiyasy.com/aurular/quyq-nesepagar-refluksi/ --- [Бүйрек және несепағар](/aurular/#buirek) # Қуық-несепағар рефлюксі (ҚНР): зәрдің бүйрекке кері ағуы Балаларда зәрдің қуықтан бүйрекке кері ағуы: дәрежелері, инфекция мен бүйрек тыртығының қаупі, антибиотикпен алдын алу, эндоскопиялық және ашық ем. Авторы: [Парвиз Гаджиев](/dariger/), балалар урологы (FEAPU). Қысқаша Шұғыл ма? Рефлюкстің өзі шұғыл емес. Ал дене қызуы көтерілген инфекцияны сол күні емдеу керек. Өздігінен өте ме? I–II дәреже 4–5 жыл ішінде шамамен 10 баланың 8-інде өтеді; III–V дәрежеде бұл 10 баланың 3–5-інде болады. Ота қажет пе? Инфекция қайталанса, бүйректе жаңа тыртық пайда болса немесе дәрежесі жоғары болса. Басты мақсат Дене қызуы көтерілетін инфекцияның және бүйрек тыртығының алдын алу. ## Рефлюкс деген не? Қалыпты жағдайда зәр бүйректен несепағар арқылы қуыққа тек бір бағытта ағады. Несепағар қуықтың қабырғасына қиғаш кіреді, ал оның соңғы бөлігі шырышты қабықтың астында туннель (субмукозалық туннель) түзеді. Қуық толған сайын бұл бөлік қысылып, қақпақша қызметін атқарады. Субмукозалық туннель қысқа болса немесе қабырға әлсіз болса, зәр кері, бүйрекке қарай ағады. Мұны **қуық-несепағар рефлюксі** (ҚНР) деп атайды. Рефлюкстің өзі ауыртпайды. Мәселе мынада: қуыққа түскен микробтар зәрмен бірге бүйрекке жетіп, **дене қызуы көтерілетін бүйрек инфекциясын** ([пиелонефрит](/aurular/pielonefrit/)) тудыруы мүмкін. Қайталанған инфекциялар бүйректе **тыртық** қалдыруы мүмкін. Зәр шығару жолдарының инфекциясын (ЗШЖИ) басынан өткерген балалардың жасына қарай 30–50%-ында рефлюкс табылады. ## Дәрежелері Микционды цистоуретрография (МЦУГ) кезінде көрінетін өзгерістерге қарай рефлюкс бес дәрежеге бөлінеді: Дәреже Не көрінеді I Зәр тек несепағарға қайтады, бүйрекке жетпейді II Бүйрек түбекшесіне жетеді, кеңею жоқ III Түбекше мен несепағар жеңіл немесе орташа кеңейеді IV Орташа кеңею, тостағаншалардың пішіні өзгере бастайды V Айқын кеңею, несепағар ирелеңдеп кеткен, тостағаншалардың пішіні жойылған Дәреже неғұрлым жоғары болса, өздігінен өту ықтималдығы соғұрлым аз, ал бүйрек тыртығының қаупі соғұрлым жоғары. ## Себептері - **Біріншілік рефлюкс.** Несепағардың қуық қабырғасындағы субмукозалық бөлігінің туа біткен қысқа болуы. Ең жиі кездесетін түрі. Отбасылық бейімділік бар. - **Екіншілік рефлюкс.** Қуықтағы қысымның жоғары болуынан туындайды: [артқы уретра клапаны](/aurular/artqy-uretra-klapany/), [нейрогенді қуық](/aurular/neirogendi-quyq/), айқын [қуық пен ішек дисфункциясы](/aurular/quyq-pen-ishek-disfunktsiyasy/). ## Қалай анықталады? - жүктілік кезінде немесе туғаннан кейін УДЗ-де [гидронефроз](/aurular/gidronefroz/) көрінеді, - бала дене қызуы көтерілетін ЗШЖИ-мен ауырады, - отбасында рефлюкс болғандықтан тексеріледі. Диагнозды растайтын негізгі зерттеу **[микционды цистоуретрография (МЦУГ)](/zertteuler/miktsiyalyq-tsistouretrografiya/)**. Бүйректе тыртықтың бар-жоғын көру үшін **[DMSA сцинтиграфиясы](/zertteuler/dmsa-stsintigrafiya/)** жасалады. ## Емдеу Емнің мақсаты рефлюксті қандай жолмен болса да жою емес, **дене қызуы көтерілетін инфекциялардың және бүйректегі жаңа тыртықтардың алдын алу**. Сондықтан әр балаға жеке жоспар құрылады. ### Дәретханаға бару әдеттері және іш қату Күндіз зәрді ұстап жүру, дәретханаға баруды кейінге қалдыру және іш қату рефлюксті күшейтеді, инфекцияға жол ашады. Кейде тек осыларды емдеудің өзі инфекцияларды тоқтатады. Толығырақ: [қуық пен ішек дисфункциясы](/aurular/quyq-pen-ishek-disfunktsiyasy/). ### Антибиотикпен алдын алу Күніне бір рет, кешке аз мөлшерде антибиотик беріледі. Әсіресе нәрестелерде және рефлюкс дәрежесі жоғары болғанда дене қызуы көтерілетін инфекциялардың санын азайтады. Ірі зерттеуде (RIVUR) алдын алу қайталанатын инфекциялар қаупін айтарлықтай азайтқанымен, бүйректе тыртық пайда болуын азайтпаған. ### Бақылау Рефлюксі жеңіл, инфекциямен ауырмаған балаларды антибиотиксіз бақылауға да болады. Бұл жағдайда ата-ана дене қызуы көтерілсе, бірден зәр талдауын тапсыру керек екенін білуі тиіс. ### Хирургиялық ем Хирургиялық ем мына жағдайларда талқыланады: алдын алу үшін антибиотик ішіп жүрсе де дене қызуы көтерілетін инфекциялар қайталанса, бүйректе жаңа тыртық пайда болса, жоғары дәрежелі рефлюкс бала өскен сайын өтпесе. - **[Эндоскопиялық инъекция](/otalar/endoskopiyalyq-inektsiya/).** Цистоскоп арқылы несепағар сағасының астына арнайы гель енгізіледі. Тілік жасалмайды, бала көбіне сол күні үйіне қайтады. Бір инъекциядан кейінгі сәттілік рефлюкстің дәрежесіне қарай шамамен 50–80%. - **[Несепағарды қуыққа қайта тігу (реимплантация)](/otalar/ureteroneotsistostomiya/).** Ашық, лапароскопиялық немесе роботтық әдіспен шырышты қабықтың астында несепағар үшін ұзын субмукозалық туннель жасалады. Ашық отада сәттілік шамамен 92–98%; лапароскопиялық және роботтық әдістердің нәтижелері науқасты іріктеуге, техникаға және орталықтың тәжірибесіне қарай өзгеріп отырады. ## Қашан шұғыл көмекке жүгіну керек? Төмендегілердің бірі болса, кезекті қабылдауды күтпеңіз: дәрігерге қоңырау шалыңыз немесе ең жақын аурухананың қабылдау бөліміне барыңыз. - Дене қызуының 38 °C және одан жоғары көтерілуі, әсіресе басқа себебі болмаса - Құсу, антибиотикті іше алмау - Нәрестенің әлсіреуі, тамақтан бас тартуы - Бүйірдегі немесе белдегі ауырсынумен бірге дене қызуының көтерілуі [Жедел жәрдем: 103 немесе 112](tel:103) Педиатр мен отбасылық дәрігерге арналған ескертпе Рефлюксі бар балада әр қызба эпизодында зәрді жалпы талдау және зәрді бактериологиялық себу міндетті; зәр жинағыш қапшықпен алынған үлгі себу үшін сенімсіз. Қуық пен ішек дисфункциясы (іш қату, зәрді ұстап тұру әрекеттері, күндізгі зәр ұстамау) рефлюкстің өтуін баяулатады және инфекция қаупін арттырады; оны емдеу бастапқы жоспардың негізгі бөлігі болып табылады. Көрсетілім болса, антибиотикпен профилактика қатар жүргізіледі. Антирефлюкстік араласудың мерзімі инфекцияларға, бүйректің жағдайына және емге жауапқа қарай жеке таңдалады. ## Қабылдау кезінде не болады? 1. Бұрын болған инфекциялар, олардың дене қызуымен өткен-өтпегені және зәрді себу нәтижелері анықталады. 2. Дәретханаға бару әдеттері мен іш қату туралы сұралады, қажет болса зәр шығару күнделігі беріледі. 3. МЦУГ арқылы рефлюкстің дәрежесі, DMSA арқылы бүйректе тыртықтың бар-жоғы бағаланады. 4. Бақылау, алдын алу үшін антибиотик беру, эндоскопиялық инъекция немесе ота нұсқалары отбасымен бірге талқыланады. [WhatsApp арқылы қабылдауға жазылыңыз](https://wa.me/994504443035?text=%D0%A1%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%B7%20%D0%B1%D0%B5!%20%C2%AB%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B-%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%20%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BB%D1%8E%D0%BA%D1%81%D1%96%C2%BB%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%20%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%BC%20%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D1%96.)Балалар урологиясы орталығы, Badam Medical Center, Баку ## Жиі қойылатын сұрақтар Рефлюксі бар бала үнемі антибиотик ішуі керек пе? Барлық балаға емес. Алдын алу үшін антибиотик негізінен кіші жастағы балаларға, рефлюкс дәрежесі жоғары болғанда және инфекциясы қайталанатын балаларға ұсынылады. Ұзақтығы баланың жасына, дәретханаға бару әдеттеріне және рефлюкстің барысына қарай анықталады. Эндоскопиялық инъекция ма, әлде ашық ота ма? Эндоскопиялық инъекция тіліксіз, 20–30 минуттық емшара, бірақ оның нәтижесі рефлюкстің дәрежесіне байланысты және кейде қайталау керек болады. Ашық отаның сәттілігі шамамен 92–98%, ал роботтық әдістің нәтижелері орталықтың тәжірибесіне қарай әртүрлі болады; екі әдіс те ауқымдырақ араласу. Таңдау баланың жағдайына қарай жасалады. Бауырларының бірінде рефлюкс болса, баланы да тексерту керек пе? Рефлюкс кейбір отбасыларда жиірек кездеседі. Бауырларына әдетте бүйрек УДЗ-сі жасалады, ал дене қызуы көтерілген инфекция болса, толығырақ тексеріледі. ## Тақырыпқа қатысты - [Зәр шығару жолдарының инфекциясы Қуықтың немесе бүйректің инфекциясы (цистит, пиелонефрит), ЗШЖИ Ауру](/aurular/zar-shygaru-zholdarynyn-infektsiyasy/) - [Пиелонефрит Дене қызуы көтерілетін зәр шығару жолдарының инфекциясы, бүйректің қабынуы Ауру](/aurular/pielonefrit/) - [Іш қату және қуық Қуық пен ішек дисфункциясы (BBD) Ауру](/aurular/quyq-pen-ishek-disfunktsiyasy/) - [Эндоскопиялық инъекция Рефлюксті тіліксіз емдеу, STING, HIT Емдеу](/otalar/endoskopiyalyq-inektsiya/) - [Уретеронеоцистостомия Реимплантация, несепағар реимплантациясы, Cohen және Lich-Gregoir отасы Емдеу](/otalar/ureteroneotsistostomiya/) - [МЦУГ Микционды цистоуретрография, цистография, VCUG, рефлюксті анықтау үшін тексеру Зерттеу](/zertteuler/miktsiyalyq-tsistouretrografiya/) - [DMSA сцинтиграфиясы Статикалық нефросцинтиграфия Зерттеу](/zertteuler/dmsa-stsintigrafiya/) - [Зәр шығару жолдарының инфекциясы және қуық-несепағар рефлюксі Дәрігерлерге арналған](/darigerlerge/zshzhi-zhane-qnr/) - [Қуықтың нейрогенді дисфункциясы: spina bifida бар бала Дәрігерлерге арналған](/darigerlerge/neirogendi-quyq/) Дереккөздер - [EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Vesicoureteric reflux.](https://uroweb.org/guidelines/paediatric-urology/chapter/vesicoureteric-reflux) - [RIVUR Trial Investigators. Antimicrobial prophylaxis for children with vesicoureteral reflux. N Engl J Med, 2014.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24795142/) Бұл бет ақпарат беру мақсатында дайындалған. Балаңызды емдеу туралы шешім тексеруден кейін дәрігермен бірге қабылданады. Жаңартылған күні: 2026 жылғы 3 қараша --- Ақпарат ата-аналар мен әріптестерге арналған, ол дәрігердің қарауын алмастырмайды. Шұғыл жағдайда 103-ке қоңырау шалыңыз.